Kazakhstan News Bulletin Released by the Embassy of the Republic of Kazakhstan to Poland 02-954 Warsaw Krolowej Marysienki str. 14 Tel.: (022)6425388 Fax: (022)6423427 E-mail:kazdipmis@hot.pl Web-site: www.kazakhstan.pl

Solidarność w Kazachstanie

Rok 2009, który dla Polski jest Rokiem Demokracji, także dla Kazachstanu ma szczególne znaczenie. To, co zdarzyło się w Kazachstanie 20 lat temu wpłynęło bowiem w sposób znaczący na rozwój całej Eurazji i rozpoczęło nowy etap w międzynarodowym ruchu przeciwko rozprzestrzenianiu broni jądrowej.

28 lutego 1989 roku to dzień, w którym narodził się pierwszy radziecki ruch antyatomowy „Newada-Semipałatyńsk”, który zresztą wkrótce stał się ruchem międzynarodowym. Kilka miesięcy później ta kazachska idea zainspirowała powstanie rosyjskich ruchów „Newada-Nowa Ziemia” i „Związek Czarnobyl” oraz japońskiego „Hiroszima-Semipałatyńsk”.

W sierpniu 1989 roku Prezydent Nursułtan Nazarbajew podpisał dekret o zamknięciu poligonu jądrowego. Podjęta została także decyzja o dobrowolnej rezygnacji z czwartego pod względem wielkości potencjału atomowego świata. Był to krok bez precedensu, jakiego próżno szukać w historii.

Międzynarodowy ruch antyatomowy „Newada-Semipałatyńsk” stał się jedną z pierwszych w ZSRR akcji obywatelskiego protestu. Ruch antyatomowy, który narodził się w Kazachstanie był symbolem walki ludzkości z próbami atomowymi na świecie. Przede wszystkim jednak umożliwił wyrażenie sprzeciwu wobec prób atomowych na poligonie semipałatyńskim.

130 tysięcy górników Karagandy, którzy należeli do ruchu antyatomowego przyjęło rezolucję: w razie kontynuowania prób, ogłosić bezterminowy strajk. Wsparli ich robotnicy z Semipałatyńska, Pawłodaru, Ust-Kamienogorska, i Dżezkazganu. Solidarność z robotnikami wyraziła także Rada Najwyższa (parlament) Kazachskiej SRR.

Semipałatyński poligon doświadczalny był jednym z największych poligonów jądrowych świata. Pierwszej próby dokonano tu 29 sierpnia 1949 roku. W sumie przeprowadzono na nim 468 wybuchów jądrowych. W latach 1949-1962 - 30 prób naziemnych, 88 prób w powietrzu (w tym pierwsza bomba termojądrowa w 1953 i pierwsza na świecie bomba wodorowa w 1955) praz 6 wysoko w atmosferze i w kosmosie. Poza tym na poligonie przeprowadzono ponad 340 podziemnych prób w pionowych szybach i poziomych tunelach.

W 1989 roku ruch „Newada-Semipałatyńsk” zablokował przeprowadzenie na poligonie semipałatyńskim 11 z 18 zaplanowanych wybuchów.

18 czerwca 2009 roku w Semipałatyńsku (wschodni Kazachstan) odbył się specjalny rocznicowy miting upamiętniający 20-lecie zamknięcia poligonów jądrowych w Kazachstanie i narodziny ruchu „Newada-Semipałatyńsk”. W mitingu tym uczestniczyli Prezydent Kazachstanu Nursułtan Nazarbajew, Olżas Sulejmenow, znany kazachski poeta i założyciel ruchu „Newada-Semipałatyńsk”, ambasadorowie innych państw oraz przedstawiciele kazachskiej inteligencji.

Uczestnicy mitingu przyjęli odezwę z okazji 20 rocznicy zakończenia prób na poligonie semipałatyńskim. W odezwie tej „wyrażona jest troska, że za przykładem Kazachstanu poszli tylko nieliczni i że katastrofa nuklearna wciąż zagraża ludzkości”.

„Zwracamy się do rządów, parlamentów, partii politycznych, organizacji społecznych i pozarządowych całego świata, do wszystkich, komu leży na sercu los naszej planety, kto czuje się odpowiedzialny za los przyszłych pokoleń i wzywamy do przyłączenia się do globalnego ruchu mającego na celu nierozprzestrzenianie i likwidację broni jądrowej. Tylko zjednoczeni możemy powstrzymać świat przed stoczeniem się w przepaść atomowego szaleństwa. Wzywamy całą ludzkość, by usłyszała głos Kazachstanu i oddaliła na zawsze atomowe zagrożenie wiszące nad światem”.

Na świecie coraz więcej jest stref i terytoriów bezatomowych. 21 marca 2009 roku wszedł w życie  Układ w sprawie strefy wolnej od broni jądrowej w Azji Środkowej podpisany 8 września 2006 roku w Semipałatyńsku. Fakt, że ten historyczny dokument podpisano właśnie na wschodzie Kazachstanu jest głęboko symboliczny. Tym samym dobiegła końca, militarna atomowa historia regionu rozpoczęta 29 sierpnia 1949 roku.

Kazachstan, tak jak i Polska, jest krajem kochającym wolność i także wnosi swój wkład w umocnienie pokoju międzynarodowego. Na terytorium Rzeczpospolitej, w Krakowie, powstała w 2003 roku nowa globalna Inicjatywa Krakowska mająca na celu zapobieganie nielegalnemu obrotowi i przemytowi materiałów związanych z bronią masowego rażenia oraz komponentów do jej wytwarzania.

Kazachstan przyłączył się do „Inicjatywy Krakowskiej” w czerwcu 2005 roku i uważa ją za istotne uzupełnienie międzynarodowych ustaleń dotyczących nierozprzestrzeniania broni masowego rażenia. Kazachstan położony jest w centrum kontynentu eurazjatyckiego, w pobliżu ważnych ośrodków destabilizacji i na przecięciu międzynarodowych szlaków lądowych oraz powietrznych. Wszystko to powoduje, że kraj nasz kraj jest istotnym elementem systemu kontroli i przeciwdziałania rozprzestrzenianiu broni masowej zagłady oraz innych niebezpiecznych materiałów.

Dlatego udział Kazachstanu w „Inicjatywie Krakowskiej” oraz utworzenie w Azji Środkowej strefy bezatomowej to ważne elementy międzynarodowej walki o nierozprzestrzenianie broni masowego rażenia i ważki wkład naszego kraju w umocnienie światowego bezpieczeństwa.