Orędzie

Prezydenta Republiki Kazachstan Nursułtana Nazarbajewa do Narodu

«Poprzez kryzys do odnowy i rozwoju»

 

Astana, 6 marca 2009 roku

 

Szanowni mieszkańcy Kazachstanu!

Drodzy rodacy!

 

W praktyce od dwóch dekad dzień po dniu tworzymy z wami nowy kraj. Strategia rozwoju Kazachstanu, którą przyjęliśmy na dziesięciolecia naprzód, doświadczenie jej przemieniania w realne sukcesy kraju, dały nam wiarę we własne siły; przekonaliśmy się o trafności wyboru naszej drogi.

Właśnie dlatego od samego początku kryzysu na światowych rynkach finansowych, który wybuchł ponad dwa lata temu, opracowywaliśmy i konsekwentnie dziś realizujemy kompleksowy system działań antykryzysowych.

Z uwagą śledzimy wewnętrzną oraz zewnętrzną koniunkturę i bez zwłoki podejmujemy stanowcze kroki. Właśnie dlatego globalny kryzys żywnościowy nie stał się dla nas narodową klęską.

Dzisiaj jednak kryzys gospodarczy, który uderzył już w całą gospodarkę światową, jest dla nas próbą wytrzymałości. Kryzys przyszedł do nas z zewnątrz. Jego źródła nie leżą wewnątrz naszego kraju; kryją się w nierównowadze światowej gospodarki. Nie można było uniknąć kryzysu; wszystkiego nie dało się przewidzieć.

Na pokonanie kryzysu gospodarki świata wydały już ponad 10 bilionów dolarów USA, czyli w praktyce 15 proc. światowego PKB. Mimo to sytuacja na razie nie zmienia się na lepsze. Kryzys stopniowo wciągnął w swoją orbitę kontynent amerykański, Europę i Azję. Sądząc ze wszystkich przejawów, będzie on przewlekły. Jak mówią analitycy, światowa gospodarka jeszcze nie dosięgła dna upadku.

Jestem przekonany, że po tym globalnym kryzysie zmieni się światowy system finansowy, a możliwe, że i polityczne zarządzanie państwami. Wielu już uznaje konieczność „ręcznego sterowania” gospodarką i regulacje stają się jednym z ważniejszych instrumentów wychodzenia z obecnego kryzysu.

Dlatego głębokie i radykalne podejście pomoże światowej społeczności znaleźć te drogi, które zabezpieczą nas przed kolejnymi, przyszłymi zawirowaniami światowej gospodarki rynkowej.

Obecnie jednak realia są takie, że ograniczenie aktywności biznesowej w świecie doprowadziło do obniżenia popytu na ropę naftową i metale. A jest to podstawa eksportu Kazachstanu. W ciągu roku cena ropy spadła prawie czterokrotnie, metali – prawie dwukrotnie.

Nasi główni partnerzy handlowi i bliscy sąsiedzi – Rosja i Ukraina – zdewaluowali swoje waluty narodowe o 40-45 procent. My też byliśmy zmuszeni do dewaluacji tenge w interesie naszych producentów. W przeciwnym razie kazachska produkcja straciłaby konkurencyjność. Nadal zużywalibyśmy rezerwy kraju.

 

Szanowni mieszkańcy Kazachstanu!

 

Niestety szereg trudnych wyzwań i presja kryzysu nie tracą na sile. Musimy jednak wierzyć, że jesteśmy nie tylko gotowi do stawienia czoła tym wyzwaniom: poradzimy sobie z nimi i wyjdziemy z tego kryzysu jako jeszcze silniejsze i bardziej kwitnące państwo.

Ocalimy swoją pozycję w społeczności światowej. Tworząc fundusz narodowy wdrożyliśmy centralną politykę oszczędności. Tworząc ten fundusz w dobrym czasie postąpiliśmy słusznie. Tak powinny postępować państwa, które myślą o jutrze. Tym samym zapewniliśmy sobie zapas wytrzymałości naszej gospodarki na wypadek podobnych wstrząsów.

Aby stworzyć zdolną do życia i elastyczną gospodarkę, konsekwentnie przeprowadzaliśmy niełatwe reformy strukturalne, zwiększaliśmy potencjał eksportowy i rozpoczęliśmy dywersyfikację.

Właśnie dlatego dzisiaj mamy solidne rezerwy i jesteśmy w stanie prowadzić przemyślaną i skuteczną politykę antykryzysową. Odpowiedzią większości państw na powstały kryzys globalny stało się przyjęcie pakietów stymulujących działania gospodarcze.

Kazachstan jako jedno z pierwszych państw na świecie operatywnie zareagował na narastającą niestabilność światowej gospodarki i przystąpił do realizacji posunięć wyprzedzających. Aby ocalić stabilność systemu finansowego udostępniliśmy bankom dodatkową płynność finansową. Zrobiono to w celu zapewnienia gospodarczej aktywności małego i średniego biznesu, ważnych przedsiębiorstw.

Zwiększono sumę gwarantowanych odszkodowań za wkłady osób fizycznych – z 700 tys. do 5 mln. (ok. 33 tys. dolarów). Państwo pomogło obniżyć stopień ryzyka w sektorze bankowym, związanego z zewnętrznym zadłużeniem i wystarczającymi zasobami własnego kapitału. Na wsparcie budownictwa mieszkaniowego i rozwiązanie problemów udziałowców przeznaczono 545 mld tenge (3,6 mld dolarów).

W celu ochrony aktywności biznesowej w kraju okazaliśmy bezprecedensowe wsparcie finansowe podmiotom małego i średniego biznesu w kwocie łącznej 275 mld tenge (1,8 mld dol.). Kontynuowano prace w dziedzinie znoszenia barier administracyjnych dla biznesu. Wprowadzono w życie nowy kodeks podatkowy, znacząco obniżający stawki podstawowych podatków.

W porównaniu z ubiegłym rokiem korporacyjny podatek dochodowy został w br. obniżony o jedną trzecią i wynosi 20 proc., a w 2011 r. będzie wynosił 15 proc. Stawka VAT została obniżona do 12 proc. Zamiast regresywnej skali stawek podatku socjalnego wprowadzono jednolitą stawkę 11-procentową. A dla przedsiębiorstw realizujących inwestycje przewidziano preferencje podatkowe.

Wszystko to jest jednym z najważniejszych narzędzi stymulowania rozwoju niesurowcowego sektora gospodarki, małej i średniej przedsiębiorczości.

Prawo o zakupach państwowych daje pierwszeństwo rodzimym producentom, co także ma na celu wsparcie małego i średniego biznesu. Na rozwój kompleksu rolno-przemysłowego wydzielono 280 mld tenge (1,9 mld dol.), na realizację projektów infrastrukturalnych – 120 mld tenge (800 mln dol.).

Ogólnie na zwalczanie kryzysu w gospodarce przeznaczono dodatkowo ponad 2 biliony 700 mld tenge (18 mld dolarów).

Działamy zdecydowanie i szybko, ponieważ wiemy kiedy i co robić, aby zmniejszyć siłę uderzenia kryzysu światowego w naszą gospodarkę i społeczeństwo. Służy temu wspólna, operatywna praca Rządu i Parlamentu kraju.

Rząd jest obowiązany zagwarantować, że wszystkie zobowiązania państwa dotyczące zwiększenia wypłat socjalnych i zarobków w strefie budżetowej zostaną w pełni dotrzymane.

Jak zaplanowano, w 2010 r. płace w strefie budżetowej oraz stypendia wzrosną o 25 proc., a w 2011 r. jeszcze o 30 proc. Średnia emerytura wzrośnie o 25 proc. w 2010 r., a o 30 proc. w 2011 r. – przy czym w 2011 r. wysokość bazowych emerytur wzrośnie o 50 proc. względem minimum socjalnego.

Jak wiadomo, państwo wsparło studentów pozostających bez środków na opłacenie nauki. Ogółem państwo dodatkowo przeznacza 11 tys. grantów i 40 tys. kredytów dla studentów.

 

Szanowni mieszkańcy Kazachstanu!

 

Przed nami stoją wielkie zadania na rzecz pokonania następstw kryzysu i przygotowania wzrostu gospodarczego, który nastąpi po nim. Wszystko, co już przedsięwzięliśmy, to rozwiązywanie problemów bieżących wywołanych przez dzisiejszy kryzys.

Proponuję nie poprzestawać na tym, iść dalej i wprowadzić w życie nowy plan dalszej modernizacji gospodarki i realizacji strategii zatrudnienia dla zapewnienia krajowi rozwoju po kryzysie.

W najtrudniejszych latach zaczęliśmy budować i stworzyliśmy nową stolicę kraju – Astanę, kiedy nikt nie wierzył, że możemy tego dokonać. Zrobiliśmy to, cały świat to widzi. Idźmy naprzód korzystając z tego dobrego doświadczenia.

Tak, potrzebne są nowe środki. Uważam więc za słuszne, że dochody z sektora surowcowego, które tradycyjnie zasilały fundusz narodowy, w latach 2009-2010 zostaną przeznaczone na realizację nowego planu. Wyniesie to łącznie ok. 600 mld tenge (4 mld dol.), dodanych do już zatwierdzonych transferów pieniędzy z funduszu narodowego.

Jest to środek tymczasowy, ale konieczny. Robiąc to zarazem chronimy obecną wysokość rezerw krajowych brutto – 47 mld dol. USA. Daje nam to wiarę w siebie i wytrwałość na wypadek, gdyby obecny kryzys miał się przedłużać.

Drugie źródło środków – to twarda polityka wobec wszystkich wydatków z budżetu państwa i surowa dyscyplina finansowa. Biorąc to pod uwagę polecam Rządowi przeprowadzenie szacunkowego wyliczenia wydatków z budżetu republiki i – dosłownie w systemie cotygodniowego monitoringu – kontrolowanie użycia środków budżetowych.

Uwolnione środki dadzą nam przede wszystkim możliwość realizowania strategii zatrudnienia Kazachów. Strategia ta nie tylko pomoże nam uporać się z szokiem kryzysowym, ale i zapewni skuteczny rozwój gospodarki po okresie kryzysu.

Wystarczająca liczba miejsc pracy powinna być osobnym wskaźnikiem, według którego będzie się określać zdolność członków Rządu i każdego szefa dystryktu do zapewnienia trwałego rozwoju gospodarki Kazachstanu. Każdy szef dystryktu, każdy minister powinien wiedzieć, ile w ciągu tygodnia likwiduje się miejsc pracy, a ile się tworzy. To właśnie jest podstawą trwałego rozwoju.

Na zapewnienie regionalnego zatrudnienia i dokształcenia kadr polecam Rządowi przeznaczyć nie mniej niż 140 mld tenge (0,9 mld dol.). Także z budżetów lokalnych należy wydzielić zasoby na sfinansowanie strategii zatrudnienia.

Dla tych, którzy stracą zatrudnienie, będziemy tworzyć nowe miejsca pracy. Możemy zapewnić pracę nie mniej niż 350 tys. mieszkańców Kazachstanu, nie licząc robót publicznych.

Możliwości rozwoju rynku pracy u nas są, nie trzeba tu nic wymyślać. Na to właśnie przeznaczamy dodatkowe środki finansowe.

Po pierwsze, taka możliwość to rekonstrukcja i modernizacja sieci komunalnych. Chodzi o obiekty i sieci wodociągowe, ciepłownicze, energetyczne i kanalizacyjne.

To „niewidoczna” praca, ale będziemy musieli ją wykonać. Jest to podstawa przyszłego rozwoju. To możliwość stworzenia wielkiej liczby nowych miejsc pracy. Podniesiemy w ten sposób siłę nabywczą naszej ludności. Działając mądrze trzeba przekwalifikować zwalnianych ludzi. Od dawna trzeba było uporządkować gospodarkę mieszkaniowo-komunalną. Zajmijmy się tym teraz.

Po drugie, możliwości tworzenia nowych miejsc pracy wiążą się z budownictwem, rekonstrukcją i remontem lokalnych szos, a także odnowa infrastruktury socjalnej, przede wszystkim szkół i szpitali.

Powinniśmy teraz porozumieć się i szczerze powiedzieć ludności: szkoły i szpitale, które są już budowane, zostaną ukończone. Budowę nowych, w związku z sytuacją, odłożymy, ale przeznaczymy środki na remont istniejących szkół, szpitali, przychodni. Także jeśli chodzi o szosy i koleje, przewidziane do budowy, trzeba będzie „przyhamować”. Za to pieniądze zostaną przeznaczone na doprowadzenie do porządku dróg wokół głównych ośrodków okręgowych, miast, dróg łączących dystrykty.

Po trzecie, możliwości daje budowa obiektów lokalnych w każdym siedlisku ludzkim. Mogą to być rozmaite udogodnienia, tworzenie terenów zielonych, remont dróg, klubów, czy innych obiektów według zapatrywań władz lokalnych. Na te cele powinny zostać przeznaczone środki celowe.

Należy przydzielić środki organom samorządności lokalnej. Niech one same decydują, na co je przeznaczyć, aby rozwiązać lokalne problemy i kwestie zatrudnienia.

W celu realizacji wszystkich wymienionych projektów powinniśmy maksymalnie wykorzystać potencjał lokalnych przedsiębiorców. Jeśli obecnie nie ma potrzebnych zakładów, należy je stworzyć, co otwiera nowe możliwości dla biznesu. Jesteśmy przecież w przededniu 20. rocznicy naszej niepodległości. W całym Kazachstanie powinny rozpocząć się prace nad tym, jak będziemy obchodzić tę datę. To niezapomniane lata dla naszego pokolenia, dla naszego narodu. Nie było takiego okresu w historii narodu kazachskiego i całego Kazachstanu.

Dlatego też powinniśmy już teraz rozpocząć tę pracę. Uważam, że powinniśmy dać niewielkie środki, zapewne 50-100 mln tenge, każdemu szefowi dystryktu, aby pod kontrolą samorządów wyznaczył on bieżące zadania dla tej części ludności, która cierpi biedę, aby udzielał mikrokredytów.

W ten sposób nie tylko rozwiążemy kwestie zatrudnienia, ale też stworzymy mechanizmy stymulujące, potrzebne do założenia nowych przedsiębiorstw w kraju.

Po czwarte, możliwości daje zwiększenie liczby socjalnych miejsc pracy i organizacja praktyk młodzieżowych. Obowiązujące prawo o zatrudnieniu ludności pozwala nam wykorzystać środki budżetowe na te cele. W 2008 r. ponad 13 tys. ludzi realizowało swoje możliwości zgodnie z tymi programami. Polecam przeznaczyć dodatkowo na te cele 8,6 mld tenge (57,3 mln dol.). Zapewnimy wówczas pracę ok. 96 tysiącom ludzi.

Jednocześnie powinniśmy zwiększyć maksymalny okres wypłaty zasiłków dla bezrobotnych z socjalnego funduszu państwowego z 4 do 6 miesięcy.

Nasza strategia zatrudnienia w warunkach kryzysu światowego przewiduje prace - prowadzone na pełną skalę - na rzecz przekwalifikowania i dokształcenia kadr.

Polecam Rządowi, by wspólnie z szefami dystryktów organizował dokształcanie specjalistów na bazie istniejących zakładów edukacyjnych. Nasza ludność powinna się uczyć, na świecie ludzie uczą się przez całe życie. W tym wypadku istnieje i możliwość, i konieczność zdobywania nowych kwalifikacji i nowego zawodu – takiego, jaki obecnie jest potrzebny.

Zobowiązujemy teraz wszystkie duże przedsiębiorstwa budowlane do przeznaczania środków na przyuczanie ludzi do innych zawodów. Tak powinno być wszędzie. Jeśli Rząd i szefowie dystryktów zorganizują pracę jak należy – ludzie zasiądą w ławkach i nauczą się nowych zawodów.

Systematyczna praca na niwie dokształcania kadr powinna dążyć do następujących celów:

Każdy, kto chce pracować w nowym zawodzie, powinien mieć możliwość nauczenia się go. Należy zapewnić zaspokojenie przyszłych potrzeb gospodarki zasobami pracy, zwłaszcza w gospodarce wiejskiej. Cudzoziemscy pracownicy powinni być stopniowo zastępowani przez rodzime kadry. Mamy zamiar zmniejszyć o połowę liczbę tych pierwszych, by zastąpić ich naszymi.

Oprócz tego, bez względu na światowy kryzys, na trudności okresu, który przeżywamy, nie możemy poprzestawać na rozwiązywaniu problemów związanych z obecną sytuacją.

Nasza przyszłość zależy od dalszej modernizacji gospodarki i rozwoju infrastruktury bazowej. Będziemy kontynuować dofinansowywanie i realizację istniejących perspektywicznych projektów inwestycyjnych.

Przede wszystkim chodzi o modernizację zakładów przetwórstwa naftowego. Mamy trzy takie zakłady, a do tej pory kupujemy oleje i nie mamy pod dostatkiem paliwa lotniczego. Trzeba się tym teraz zająć. Powinniśmy stopniowo zapewnić sobie w pełni zaspokojenie wewnętrznych potrzeb w dziedzinie produktów naftopochodnych.

Będziemy kontynuowali budowę kompleksu naftowo-chemicznego w Atyrau. W tym roku dokończymy budowę mojnakskiej elektrowni wodnej, będziemy kontynuować prace nad powiększeniem i przebudową elektrowni w Ekibastuzie; zamiast ośmiu, pracują tam cztery bloki. To gotowa, niewykorzystana energia. Będziemy kontynuowali prace przy trzecim bloku energetycznym drugiej elektrowni w Ekibastuzie, a w tym roku rozpoczniemy budowę elektrowni bałchaskiej.

W planach mamy budowę gazociągu „Bejneu-Bozoj-Akbułak” i odbudowę samochodowego korytarza tranzytowego „Europa Zachodnia – Chiny Zachodnie”. W tym roku rozpoczynamy prace przygotowawcze. Będzie tam pracowało 5 tys. ludzi, a w latach 2010-2012 – do 50 tys. ludzi.

Będzie to arteria, dzięki której Kazachstan stanie się korytarzem tranzytowym z Europy do Azji.

Przystąpiliśmy do organizacji produkcji elektrowozów, wagonów pasażerskich i towarowych, nawierzchni drogowych, produktów chemii przemysłowej.

Osobno chcę powiedzieć o kompleksie agroprzemysłowym, dzięki rozwojowi którego jednocześnie wykonujemy dwa szczególnie ważne dla kraju zadania: zapewnienie bezpieczeństwa w dziedzinie dostaw żywności i dywersyfikację eksportu.

Dlatego też postanowiliśmy kontynuować finansowanie projektów inwestycyjnych dotyczących rozwoju produkcji zorientowanej na eksport, m.in. ferm mleczarskich, fabryk drobiu, tuczarni, kultur rolno-warzywnych z zastosowaniem nawadniania kropelkowego, montażowni urządzeń gospodarstwa wiejskiego, zakładów przetwórstwa mięsnego, przeróbki sierści, infrastruktury eksportu kazachskiego ziarna i jego przetwarzania.

Trzeba rozważyć inne znaczące projekty dla budownictwa. To kontynuacja budowy zalewu koksarajskiego i innych dużych obiektów irygacyjnych.

Mieliśmy zadanie w masywie Kizył Kum: stworzyć 60 tys. hektarów nawadnianych ziem. Teraz trzeba zacząć pracować na terenach, gdzie można mówić o uzasadnieniu technicznym i ekonomicznym oraz gdzie są drogi dojazdowe.

Przetwórstwo produkcji gospodarki wiejskiej – to bardzo ważna gałąź gospodarki. Obecnie importujemy 80 proc. konserw zawierających produkty rolno-warzywne; połowę produktów mięsnych; 53 proc. mleka w proszku. Gdybyśmy to wszystko sami wytwarzali, to mieszkańcy miast powinni iść pracować w przemyśle rolniczym.

Według naszych szacunków, specjalizacja eksportowa pozwoli stworzyć ponad 500 tys. miejsc pracy i zapewni ok. 8 proc. dodatkowego wzrostu PKB w ciągu najbliższych pięciu lat.

W ten sposób, postępując zgodnie ze swoim strategicznym wyborem, stopniowo kontynuujemy prace w tych sektorach gospodarki, w których możemy być realnie konkurencyjni i zająć swoje nisze na zewnętrznych rynkach. 

 

***

Obecne trudności nie są pierwszym wyzwaniem, jakie przypadło nam w udziale. Na początku lat 90. pokonywaliśmy głęboki kryzys okresu przejściowego. Spadek gospodarki sięgał wtedy 60 proc., inflację liczono w tysiącach proc. rocznie.

Drugi światowy kryzys, spowodowany przez azjatyckie rynki finansowe, pokonaliśmy pod koniec lat 90. Cena ropy spadła wówczas do 9 dolarów za baryłkę. Nie mogliśmy płacić emerytur i zarobków. Pokonaliśmy te trudności.

Minie pewien czas i będziemy mówili także i o tym kryzysie, jako o zjawisku już przezwyciężonym. Mamy w rękach wszelkie możliwości, byśmy wyszli z obecnej sytuacji z obiektywnymi stratami, ale przygotowani do nowego wzrostu gospodarczego.

Kryzysy będą się powtarzały i naszym celem jest nauczyć się nimi zarządzać. Na razie nam się to udaje.

Dziś jesteśmy zmuszeni do przegrupowania sil i zasobów – i robimy to pod wpływem zewnętrznych okoliczności. Nie oznacza to jednak wcale, że zmieniliśmy swój kurs. Kurs ten został określony przez Strategię rozwoju kraju do 2030 roku.

Rozkwit, bezpieczeństwo i zwiększenie dobrobytu wszystkich mieszkańców Kazachstanu pozostają najważniejszym, potrójnym zadaniem dla naszego państwa.

W celu osiągnięcia wyznaczonych celów konieczne jest zespolenie naszego narodu. Dlatego też zwracam się do wszystkich mieszkańców Kazachstanu – by zabrali się do realizacji wymienionych zadań, okazali pracowitość i upór, byli oszczędni, pomagali i troszczyli się o bliskich, o potrzebujących pomocy.

Zwracam się do deputowanych do Parlamentu, do władz regionalnych, do partii Nur Otan. Wyborcy, którzy głosowali na naszą partię, okazali nam wielkie zaufanie. I teraz, w trudnym czasie kryzysowym, powinniśmy udowodnić, że zasłużyliśmy na to zaufanie, powinniśmy stanąć na czele ruchu antykryzysowego w społeczeństwie.

Zwracam się do Zgromadzenia Narodu Kazachstanu, do wszystkich sił politycznych. Obecnie okaże się nie ze słów, lecz z czynów, kto rzeczywiście myśli o narodzie, a kto – nie. Zewrzyjmy szeregi dla przezwyciężenia najokrutniejszego kryzysu w historii planety!

Nie będziemy drażnić ludzi, będziemy im pomagać słowem i czynem. To właśnie robi teraz państwo. Ważnym zadaniem pozostaje ochrona pokoju i zgody w kraju.

Zwracam się do wszystkich pracowników państwowych. Obecnie wielokrotnie zwiększa się odpowiedzialność każdego zarządzającego przed narodem, któremu wszyscy służymy. Konieczne jest, by częściej wyjeżdżać w teren, spotykać się z kolektywami pracowniczymi, z ludnością. Trzeba wyjaśniać działania, podejmowane przez państwo, jednoczyć ludzi, włączać ich do rozwiązywania problemów.

Zwracam się do pracowników organów ochrony prawa. Od was zależy spokój na ulicach naszych miast i wsi. Konieczna jest zdecydowana i twarda walka z przestępczością, korupcją, oszustwami, naruszeniami prawa. W tych trudnych czasach trzeba robić wszystko, by zapewnić bezpieczeństwo naszych obywateli, całego społeczeństwa.

Zwracam się do środków masowego przekazu, by zajęły aktywną obywatelską postawę! Nie przypadkiem nazywają was „czwartą władzą”! Obecnie media powinny wystąpić w charakterze doradcy dla ludzi mających problemy – doradzać im, jak najlepiej pokonywać trudności, jak przeżyć, jak wytrzymać w tym trudnym czasie. Trzeba uczyć obywateli na pozytywnych doświadczeniach innych ludzi. Taka sama rola przypada naszej inteligencji naukowej i twórczej. Trzeba częściej zamieszczać materiały, które krzewią takie uczucia, jak wiara w siebie, osobista aktywność, cierpliwość, patriotyzm, miłość ojczyzny.

Członkowie partii Nur Otan powinni częściej odwiedzać rodziny, tłumaczyć, na jakie specjalności można się przekwalifikować, jak otrzymać kredyty i mikrokredyty, co trzeba robić w trudnych latach. Ważne jest, by dotrzeć do każdego domu, do każdej rodziny, aby stać się pomocnikami i doradcami prostych ludzi.