27.01.2009

Kazachstan dąży do wzmocnienia praworządności w zakresie religii i wyznań religijnych

Poprawki do ustawy dotyczącej wolności religijnej i działalności wspólnot wyznaniowych, przyjęte przez Parlament Kazachstanu pod koniec 2008 roku, wywołały istotny oddźwięk w społeczności międzynarodowej. Zainteresowanie tym problemem, w określonym stopniu, rozgrzewa wiele organizacji obrony praw człowieka, które wykorzystują uwagę zwróconą w Europie na Kazachstan - w związku ze zbliżającym się przewodnictwem Kazachstanu w Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie.

Faktycznie najważniejsze poprawki dotyczą zagadnień rejestracji wspólnot religijnych - chodzi o to, aby uniknąć sytuacji bezprawnego korzystania z ulg podatkowych przez organizacje komercyjne, zasłaniające się intencjami religijnymi.

Projekt ustawy o religiach został opracowany z udziałem instytucji międzynarodowych i organizacji broniących praw człowieka, w tym ekspertów Biura ds. Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka (ODIHR) OBWE, którzy przeprowadzili ekspertyzę na temat zgodności projektu ustawy z międzynarodowymi standardami przestrzegania praw człowieka.

Eksperckie wsparcie udzielone stronie kazachstańskiej przez ODIHR miało bardzo istotne znaczenie. Ogólnie eksperci OBWE pozytywnie ocenili poprawki, szczególnie w części dotyczącej ograniczeń wolności wyznania w ramach prawa; rozdziału działalności państwa i wspólnot religijnych; rozdziału państwowego systemu oświaty i wychowania od religii; odroczenia powoływania do służby wojskowej obywateli uczących się na dziennych studiach w uczelniach duchownych. Eksperci OBWE zaaprobowali również wprowadzenie jednoznacznych zasad, na podstawie których odmawiana będzie rejestracja wspólnot religijnych.

Biorąc pod uwagę rekomendacje ekspertów OBWE grupa robocza odrzuciła wiele punktów projektu ustawy - w tym normy dotyczące zakazu rozprzestrzeniania i rozmieszczania tekstów i wizerunków, przeprowadzania imprez publicznych obrażających uczucia religijne obywateli w miejscach publicznych i w granicach stu metrów od obiektów kultu; wpływu czynników kulturowych wspólnot religijnych na stosunki państwowo-wyznaniowe; wprowadzenia limitów misjonarzy w regionach.

Hamującym dla nowych wspólnot religijnych było żądanie, aby centralne wspólnoty religijne miały lokalne wspólnoty w ponad połowie obwodów kraju przez minimum dziesięć lat - ta zasada również została wyłączona. Zostały również usunięte normy dotyczące: prowadzenia religioznawczej ekspertyzy wydawanej w Kazachstanie literatury; konieczności uzgadniania z upoważnionym organem państwowym wydawania publikacji o treści religijnej; niesieniu administracyjnej odpowiedzialności za zakładanie i prowadzenie organizacji mających osobowość prawną, zajmujących się działalnością religijną w innej niż wspólnota formie organizacyjno- prawnej; potrzeby uzyskiwania pisemnej zgody rodziców na udział dzieci w ceremoniach religijnych; wprowadzenia urządzeń fiskalnych w obiektach kultu.

Najbardziej istotne uwagi ekspertów OBWE dotyczą obowiązku rejestracji wspólnot religijnych. Przy tym eksperci powoływali się na okoliczność, że obowiązkowa rejestracja nie odpowiada praktyce europejskiej. Poprawiony, uwzględniający opinie ekspertów OBWE, projekt ustawy został zaaprobowany przez Mażylis (izbę niższą parlamentu), i ze stosownymi poprawkami skierowany do Senatu. W styczniu 2009 roku dokument został przekazany do podpisu Prezydentowi Kazachstanu. Jednak, biorąc pod uwagę szczególną ważność projektu ustawy oraz rekomendacje ekspertów międzynarodowych, Prezydent skierował ten dokument do Rady Konstytucyjnej w celu jego dodatkowego rozpatrzenia.

Jeżeli więc mowa jest o polityce państwa w zakresie wolności wyznań, to Kazachstan stara się zapewnić maksimum takiej wolności jak dla obywateli, jak również dla rozwoju myśli religijnej w ogóle. Drugą sprawą jest to, że każde państwo ma prawo tworzyć dla siebie takie ustawodawstwo, które odpowiada jego społeczno-historycznemu rozwojowi i w wystarczającym stopniu zapewnia bezpieczeństwo narodowe. I właśnie to jest kwestia nie tylko bezpieczeństwa państwowego, lecz przede wszystkim bezpieczeństwa świadomości obywateli.

Dla tego, aby móc zrozumieć, jak radykalnie zmieniła się sytuacja wokół wolności religijnej w Kazachstanie, wystarczy, na przykład, przyjrzeć się największemu mieście kraju - Ałmaty. Od 1991 roku w największej metropolii Kazachstanu liczba wspólnot religijnych wzrosła 12-krotnie. Pod względem ich aktywności miasto zajmuje czołowe miejsce w naszym kraju. Zarejestrowanych jest 203 stowarzyszeń religijnych ponad 40 wyznań. Największe z nich to Islam i Rosyjska Cerkiew Prawosławna, które obejmują ponad 95% wierzących. Istotną rolę odgrywa również Kościół Rzymskokatolicki, a z wśród kościołów protestanckich - Kościół Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów, Prezbiteriański, Charyzmatów i Chrześcijan Ewangelików, Adwentystów Dnia Siódmego, Ewangelicko Luterański. Spotyka się nietradycyjne kulty i nowe kierunki (Kościół Muna i Wissariona, Towarzystwo Świadomości Kryszny, Wisznuici i neoorientalistyczne kulty).

Aktualnie w mieście Ałmaty zarejestrowanych jest 97 obiektów kultu, działa siedem szkół religijnych, liczne seminaria duchowne - Egipski Uniwersytet Kultury Islamskiej, Ałmatyńskie Diecezjalne Seminarium Duchowne Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, Ałmatyńska Prezbiteriańska Akademia Duchowna, Kazachstańskie Prezbiteriańskie Seminarium Duchowne, biblijne college'e "Agape" i "Nowe Życie", Ałmatyńska Filia Zaokskiej Akademii Duchownej Adwentystów Dnia Siódmego, ogółem - ponad 10 szkół. Wydawane są pisma religijne: "Islam Alemy", "Szapagat Nur", "Światło Prawosławia w Kazachstanie", "Prowadź", "Nowe Życie", "Zwiastun", "Szalom Alejchem" i inne.

W mieście działa 87 obiektów kultu (zabytków historii i kultury), w których odprawiane są msze w różnych obrządkach religijnych: Centralny Meczet Miasta, katedra Wniebowstąpienia Pańskiego; kompleks meczetu w Sułtan-Kurhanie, cerkiew Kazańskiej Ikony Matki Bożej, kościół pod wezwaniem Świętej Trójcy; liczne domy modlitewne wyznań protestanckich, Kazachstańskie Centrum Żydowskie "Dom Menachema" – Chabad-Lubawicz i inne. Obrzędy pogrzebowe odprawiane są praktycznie we wszystkich wyznaniach.